a writer's diary... journalist chronicle...

Ti kalaleng.

Maaw-awagan pay iti nose flute ta mabalin iti bibig ken agong a matukar. Naaramid iti soft bamboo wenno bolo, kasla tangan ti saka ti kalukmegna. Addaan iti lima nga abot a daytoy ti matugkelan tapno mabirok ti nota a kayatna a mapauni. Nalamuyot ti rummuar a sonata.

Kinuna ni Mr. Sunggay a daytoy ket maaramat kas intro iti sonata ken background music ti maysa a kanta. Maaramat pay daytoy iti chant ken kararag kadagiti nagkauna a pasken dagiti tribu. Agsipud ta nalamuyot ti tukarna,kadawyanen a pagpaturog ti ubbing idi. Usaren pay dagiti babbaro a pagtapat iti ar-armenda a balasang.

In-innayad ti panaganges tapno napinpintas ti rummuar a sonata.

Maysa kadagiti impakita ni Mr. Sunggay ket no kasano a matukar babaen iti abot iti agong. Kinunana nga idi ngamin ket kastoy ti maaramid tapno makontrol ti panagpuyot. Maselselan ti kapas ti kapas-sanglay ti maysa nga agong kabayatanna nga iti maysa ket maibatog ti kalaleng ket dita a puyoten babaen iti agong. Ket agpayso, anian nga imnasnan ti sonata a nagtaud iti kalaleng, kasla maililiak iti napalabasko. Anian a talento ken laeng dagiti ap-appo a namagmataud iti kastoy nga instrumento-musikal.

PUGGAPOG

Interviewee:
Fe Baturi
Palacapac, Candon City, Ilocos Sur.

Ania ti puggapog?
•Maysa a sala ti panagyaman. Mabalin pay a sala a mangipakita ti panagarem ti baro iti balasang idi un-unana. Isu daytoy ti puggapog.
•Dagiti maaramat nga instrumento-musikal ket dagiti adda iti kabanbantayan. Ta awan ti gitara ken biolin idi.
•Bolo ken kayo ti maaramat.
•Masala daytoy idi un-unana a tiempo, nangruna no kalpasan ti panagani—ta isu ti rambak pay ti panagyaman.

Innarem?
•No makitayo ti panagpatit dagiti babbai santo mapan dagiti babbalasang. Ket ti kalaingan, isu ti mapagasatan a kasla prinsipe ken prinsesa. Ta uray idi ket adda dagitoyen a banbannag. (No sino ti kalaingan a sumalo a balasang ket maipartner iti kalaingan a sumala a baro ket isudanto ti agassawa.)
•Saan a tapis ken baag ti kawes, ti kawes ket manipud iti supot ti arina wenno kamasitsino. Isu daytoy ti kawes ti Bago. Ti tapis ket aruat dagiti Tinggian ken Igorot. Kadakami, ti maaramat ket DINWA ken KENWA, ta isu daytoy ti aruat ti Bago.

Bulikangkang/Puggapog: pakausaran ti tubong a bolo a naputed segun iti unina. Maaw-awagan iti tungngatong. Iti amin a pasken wenno ragragsak ket mabalin a maisayangkat daytoy.
-matukar ti tungngatong
-makanta ti bulikangkang
masala ti puggapog